Μικρά Κείμενα #ΜΚ13 | Κινηματογράφος και όνειρο

Η θέαση ενός κινηματογραφικού έργου δημιουργείται από έναν καθρέφτη με το ορατό μέρος να αποτελεί την αντανάκλαση ενός φαινομενικά πραγματικού κόσμου, σε ρυθμούς αναπαράστασης που θυμίζουν μια συμπεριφορά κανονικότητας.

Θυμίζουν, αλλά δεν είναι.

Η προσποίηση που λαμβάνει τόπο και χρόνο, δεν θα είναι ποτέ το πραγματικό, αλλά όμως θα είναι αρκετή για να αφεθεί ο θεατής να ξεγελαστεί από αυτήν.

Ένας υποσυνείδητος μηχανισμός ενεργοποιείται κατά τη θέαση, που βασίζεται κυρίως στην πεποίθηση του θεατή, ότι όσα διαδραματίζονται μπροστά του, ανήκουν σε μια πραγματικότητα – μυθοπλαστική από τη μία, αλλά πάντα συγγενική στη δική του.

Η παρουσία μας σε μια σκοτεινή αίθουσα, δεν είναι τίποτα άλλο από αναζήτηση αυτής της πίστης. Το μυθοπλαστικό, όσο πιστευτό και να παρουσιάζεται θα παραμένει μη πραγματικό, αφού πάντα θα βλέπουμε μια αντανάκλαση αυτού και ποτέ το ίδιο, άρα και η αμφισβήτηση μας ενδελεχώς συντηρείται.

Από την άλλη, θα έχει ίχνη της δικής μας πραγματικότητας – έστω και μίας διαστρεβλωμένης αποτύπωσης, όπου θα ενεργοποιεί την ευπιστία του θεατή για χάρη της απόλαυσης.

Το τίμημα της αντοχής μας όταν το “πραγματικό” ορατό είναι απών, είναι η ψευδαίσθηση. Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση, η θέαση πιθανόν να αποτύχει, το έργο να καταρρεύσει.

Υπό αυτή την ψυχαναλυτική προσέγγιση, η θέαση ενός έργου δεν διαφέρει πολύ από τη βίωση ενός ονείρου. Σε μια ονειρική κατάσταση, το γεγονός που εξελίσσεται θυμίζει τη πραγματικότητα – ή έστω ένα είδους πραγματικότητας, αλλιώς , δεν θα μπορούσε ο μηχανισμός να στηριχθεί από τον ονειρευόμενο – με αποτέλεσμα, ότι παράλογο και να διαδραματίζεται να παραμένει πιστευτό μέσα στο χρόνο ονειρικής εξέλιξης. Ο προκείμενος χρόνος δεν ανήκει στον πραγματικό, αλλά στον ονειρικό, όπως και ο χρόνος μιας ταινίας ανήκει αποκλειστικά στη δική της αφήγηση, όπου συναρμολογείται εκ νέου και δημιουργεί μια νέα χρονική διάσταση, παράλληλη με τη πραγματική.

Το “παρόν” της διάρκειας ενός ονείρου, που μπορεί να εμπεριέχει μελλοντικά ή παρελθοντικά στοιχεία και να πηγαινοέρχεται σε αυτά, τρέχει ταυτόχρονα με ένα άλλο παρόν, αυτό του ονειρευόμενου, αλλά όμως, δεν ανήκει στην ίδια χρονική ροή. Ο ένας χρόνος υποχρεούται να αναιρεί τον άλλον, για να διασφαλίσει την ύπαρξη του.

Έτσι, το όνειρο θα εξελίσσεσαι αβίαστα χάρη στην υποσυνείδητη πίστη μας, που έχει κυριαρχήσει και ξεγελάσει ως προς το αληθινό. Αλλά, ένα όνειρο δεν είναι ποτέ αληθινό, απλά ηχώ μιας πραγματικότητας.

Όπως συμβαίνει και με την αντανάκλαση ενός καθρέφτη, με τη θέαση μιας φωτογραφίας, με τη παρακολούθηση μιας ταινίας.

Διαφορετικές πλευρές ενός παρόμοιου μηχανισμού ονειρικής θέασης, που προσποιείται μια “κανονική” πραγματικότητα που αδυνατεί να είναι. Κανονική πιθανόν, πραγματικότητα ποτέ.

Η μια διάσταση μιμείται την άλλη.

Όλη η παραπάνω διαπίστωση εμφανίζεται με το ξύπνημα που θα διακόψει την ονειρική διεργασία, επαναφέροντας τους κανόνες και το χρόνο της κοινής πραγματικότητας. Όπως και με το πάντα άχαρο άναμμα των φώτων στη σκοτεινή αίθουσα, που θα έχει ακριβώς την ίδια επίδραση.

Όνειρο και ταινία, ένα είδος αντανάκλασης σε μια άλλη σκηνή, πιο κοντά στη φαντασίωση και σε ένα χρόνο δανεικό, πιο κοντά στη λήθη.

—–

Φώτο: Hiroshi Sugimoto