Μικρά Κείμενα #ΜΚ07 | “Persona”

“Μπορείτε να την ερμηνεύσετε όπως θέλετε. Όπως ένα ποίημα. Οι εικόνες σημαίνουν διαφορετικά πράγματα για τον κάθε άνθρωπο”

Με αυτή τη δήλωση, ο διάσημος σκηνοθέτης Ίνγκμαρ Μπέργκμαν μας σύστησε την – όπως έχει χαρακτηριστεί – πιο προσωπική του ταινία, δημιουργώντας ταυτόχρονα έναν αινιγματικό μύθο για όσους έχουν προσπαθήσει να αναλύσουν αυτή την οπτική διατριβή πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη, αλλά και ενδεχομένως να εμβαθύνουν σε ένα κινηματογραφικό δοκίμιο υποκειμενικής αλήθειας σε αντιδιαστολή με την αντικειμενική ψευδαίσθηση.

Η επικείμενη και αναπόφευκτη σύγκρουση ανάμεσα στο ασυνείδητο και το συνειδητό, δεν παραμένει απλά σε ένα επίπεδο συμβολικής επινόησης, αλλά είναι ξεκάθαρα μοιρασμένο σε παιχνίδι ρόλων, μέσα στο πλαίσιο μιας άκρως εικαστικής φόρμας σύνθεσης.

Η σιωπή της Ελίζαμπεθ αποτελεί το ασυνείδητο (μας) και η ακατάπαυστη ομιλία της Άλμα εκφράζει το συνειδητό μέρος. Ο διαχωρισμός αυτός, αποκτά τεράστιο ψυχολογικό ενδιαφέρον για μελέτη, στη φτάνοντα διαπίστωση ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας η Ελίζαμπεθ παρακολουθεί σιωπηλά, αλλά από ξεκάθαρη σχέση ισχύος, το σταδιακό ξέσπασμα της Άλμα. Σημαδιακή η σημασία της λέξης ( Άλμα = Ψυχή) και καθόλου τυχαία επιλογή, αφού το συνειδητό μέρος πάντα θα επηρεάζεται και θα αντιδρά από το ασυνείδητο, ειδικά στις απαράκαμπτες στιγμές ταύτισης.

Η χρήση που γίνεται με το φως από τον σκηνοθέτη και ειδικά από τον εξαίρετο διευθυντή φωτογραφίας Σβεν Νύκβιστ, ακολουθεί ακριβώς το παραπάνω ψυχικό δόγμα. Ξέρουν και οι δύο, ότι ο πιο ενδιαφέρον φωτισμός δεν είναι σε καμία περίπτωση αυτός που φωτίζει καλαίσθητα ένα όμορφο πρόσωπο. Αντίθετα, είναι εκείνος που αποκαλύπτει μόνο ένα μέρος των ψευδαισθήσεων και έρχεται να κρύψει τις πιο ελκυστικές πλευρές αυτών, βαθειά στις σκιές.

Εδώ το φως αλλάζει από σκηνή σε σκηνή, άλλοτε σκληρό και άλλοτε απαλό, είτε γεμίζει ένα ολόκληρο δωμάτιο, είτε απλά μερικές γωνίες αυτού. Η συχνή αυτή φωτιστική εναλλαγή, αποκαλύπτει την εσωτερική πάλη των δύο (?) χαρακτήρων, μέσα σε μια επίμονη προσπάθεια του ασυνείδητου να βγει και να κυριαρχήσει.

Πρόσωπα σε ασφυχτικά κοντινά αμφιταλαντεύονται με το φως και τη σκιά, δύο εαυτοί σε όλη τη διάρκεια τη ταινίας μάχονται και συγχέονται, αφήνοντας στο τέλος τον θεατή μόνο και μετέωρο, να πάρει τελικά την απόφαση αν αυτό που διαδραματίζεται είναι αλήθεια ή όχι.

Η ψευδαίσθηση σε αυτό που φαίνεται και σε αυτό που πραγματικά είναι, θα αποτελεί πάντα τη ελκυστικότερη γοητεία τη ταινίας και ταυτόχρονα έναν αληθινό οδηγό προσέγγισης για όλη τη τέχνη.

—————–

«PERSONA» Σουηδία (1966)
Σκηνοθεσία, παραγωγή, σενάριο: Ίνγκμαρ Μπέργκμαν
Φωτογραφία: Σβεν Νύκβιστ