Μικρά Κείμενα #ΜΚ03 | “Ο Καθρέφτης”

“Ο Καθρέφτης” (1975), Αντρέι Ταρκόφσκι

Η ταινία “O Καθρέφτης” του Ταρκόφσκι μέσα από μια δυναμική λυρικότητας εντάσσει τους θεατές σε έναν κόσμο φανταστικού, μετατρέποντας τους σε μάρτυρες, χαρακτήρων που παλεύουν σε ένα ψυχαναγκασμό επαναφοράς σε αυτά που τους πόνεσαν και σε αυτά που έχουν επιλέξει να μισούν. Το τραύμα, ως θεματική, υποκινεί αυτοκαταστροφικές κινήσεις, λόγω της αδυναμίας του υπάρχον τραυματισμένου ψυχισμού.

Σε ένα δείγμα κινηματογραφικής ιδιοφυΐας, το γυναικείο πρόσωπο – αυτό της μητέρας, βυθίζεται σε ένα μυσταγωγικό αισθησιασμό, περισσότερο από κάθε άλλη ταινία του δημιουργού.
Τα όνειρα και οι φαντασιώσεις αποτελούν την κύρια πηγή της ταινίας.

Η ονειρική σκηνή με τη μητέρα να εμφανίζεται ως μια “σειρήνα” που αναστατώνει το μικρό δωμάτιο και μπροστά της καταρρέει όλος ο “εσωτερικός” κόσμος – ακολουθώντας στη συνέχεια, η επερχόμενη σταδιακή ηρεμία όπου εμφανίζετε ως αντανάκλαση ο γηραιός εαυτός της, αποτελεί δείγμα εξωπραγματικής κινηματογραφικής γραφής.

Εδώ, κατά τον Φρόυντ, οι εσωτερικοί υποσυνείδητοι μηχανισμοί κυριαρχούν λόγω της ανάγκης για άμυνα ή αντίθετα εκτόνωση, τροφοδοτούμενοι από τις οιδιπόδειες συγκρούσεις.
Η αναφερόμενη σκηνή, αλλά και όλη η ταινία, είναι μια διαπίστευση στο πως ο δημιουργός μπορεί να μεταφράσει σε εικόνες τις αυξομειώσεις του ανθρωπινού ψυχισμού, με κέντρο τους αποχωρισμούς και απώλειες.

…………………….

Ο χρόνος είναι το κυρίαρχο θέμα, αλλά όχι με μια μορφή που αυξομειωτικά τον εναλλάσσει, αλλά, όπως αποτυπώνεται μέσω της μνήμης και προβάλλεται σε μια ονειρική απεικόνιση. Αυτό που ίδιος ο δημιουργός άλλωστε, χαρακτηρίζει ως σμίλευμα χρόνου.

Ο Ταρκόφσι, ειδικά σε αυτή την ταινία του, δεν βασίζετε στο λόγο, αλλά αντίθετα προσπαθεί να οπτικοποιήσει ένα ψυχικό βίωμα.

Στον “Καθρέφτη” – όπως αντίστοιχα και σε όλες τις ταινίες του δημιουργού, το πιο σημαντικό είναι να βρεθεί τρόπος να την προσεγγίσεις, παρά να μπεις στη διαδικασία νοητά να την αναλύσεις. Η ασάφεια στην αφήγηση έχει μια διάθεση εσωτερικής περιπλάνησης και μιας σπλαχνικής ροής σε προσωπικά (του) βιώματα, που πλάθει έναν καινούριο χρόνο, νωπό σε αναμνήσεις και φαντασιώσεις.

…………………….

Το έργο του Ταρκόφσκι χρειάζεται μια οικειοθελούς διαδρομή από τον θεατή, πέρα από την ασφάλεια θέασης που έχει συνηθίσει. Η διαδρομή αυτή δεν είναι μόνο μέσα στις ταινίες του. Δεν αρκεί τελικά, μόνο να δεις τις ταινίες του. Απαιτεί να παρακολουθήσεις κινηματογράφο, να διαβάσεις βιβλία, να ακούσεις μουσική…αλλά και να ταξιδέψεις, να προβληματιστείς, να σιωπήσεις, να ωριμάσεις. Όλα αυτά που καλλιεργούν το ξεχωριστό της προσωπικότητας μέσα μας.

Και τελικά, το μόνο που χρειάζεται είναι να συγκινηθείς. Όχι με τις ταινίες του, αλλά με την μαγεία της ίδιας της τέχνης.

…………………….

Photo: Zerkalo / The Μirror (1975) Dir. Andrei Tarkovsky